Πρόδρομος Ιορδανίδης
Αν. Καθηγητής
Κλινικής Παθολογίας των Πτηνών
Τμήματος Κτηνιατρικής ΑΠΘ.


Η "γρίπη των πουλερικών" ή πιο σωστά γρίπη των πτηνών είναι γνωστή περισσότερο από 100 χρόνια. Αρχικά ονομαζόταν πανώλης των πτηνών. Η νόσος οφείλεται σε ιό της ομάδας των ορθομυξοϊών τύπου Α.

Τρόπος μετάδοσης στα πτηνά
Οι ιοί αυτοί φιλοξενούνται στα άγρια υδρόβια μεταναστευτικά πτηνά χωρίς να προκαλούν τη νόσο. Τα πτηνά αυτά μπορεί να μολύνουν λίμνες ή και άλλες περιοχές και στη συνέχεια να μολύνονται γλάροι, πάπιες, χήνες και γενικά πτηνά που ζουν σε ελεύθερο περιβάλλον. Οι όρνιθες είναι πολύ ευαίσθητες και μολύνονται από τους ιούς της γρίπης εκδηλώνοντας νόσο ελαφράς ή βαριάς μορφής (θνησιμότητα 100%) ανάλογα με τη λοιμογόνο δύναμη του ιού.
Η σημασία της μόλυνσης των ορνίθων είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή μπορεί ο ιός που έχει προσβάλλει τα πτηνά αυτά να εξελιχθεί σε ιό που προκαλεί επιδημίες ή και πανδημίες γρίπης του ανθρώπου. Τον περασμένο αιώνα η ανθρωπότητα υπέφερε από τέσσερις πανδημίες γρίπης. Η πρώτη, γνωστή με το όνομα «Ισπανική γρίπη», εμφανίσθηκε το 1918 και τα θύματά της έφθασαν πάνω από είκοσι εκατομμύρια, ενώ ορισμένοι ομιλούν για σαράντα. Στην Αμερική το ποσοστό είχε προσδιορισθεί στο 0,5% του πληθυσμού. Η δεύτερη πανδημία εμφανίσθηκε 40 έτη αργότερα, δηλαδή το 1957, έμεινε γνωστή με την ονομασία «Ασιατική γρίπη», και τα θύματα υπολογίσθηκαν στο ένα εκατομμύριο. Το 1968 παρουσιάσθηκε η τρίτη πανδημία γνωστή με το όνομα «γρίπη του Hong Kong» με 700.000 ασθενείς. Μεγάλη έξαρση γρίπης υπήρξε και το 1977. Συχνά μεταξύ των πανδημιών εμφανίζονται επιδημίες με μικρή ή μεγάλη ένταση και προσβάλουν συνήθως άτομα ευαίσθητων ομάδων (παιδιά, υπερήλικες, κλπ).
Οι τύποι των ιών που προκάλεσαν τις πανδημίες αυτές είναι:

Μόλυνση του ανθρώπου
Η άμεση μετάδοση του ιού από τα πτηνά στον άνθρωπο και από άνθρωπο σε άνθρωπο, μέχρι το 1997 επικρατούσε η άποψη, ότι δεν ήταν δυνατόν να λάβει χώρα. Νεότερα όμως δεδομένα, όπως η εκδήλωση της νόσου το 1997 στο Χονκ- Κονκ, αλλά και η σημερινή κατάσταση στην Ταϋλάνδη δείχνουν ότι υπάρχουν μεμονωμένα περιστατικά. Ο άνθρωπος μπορεί να μολυνθεί όταν έρχεται σε επαφή με ασθενή πτηνά, με τα κόπρανα τους, με το ρινικό τους έκκριμα και με σκόνη μολυσμένη από τα εκκρίματα αυτά. Προκειμένου να μολυνθεί ένας οργανισμός από τον ιό πρέπει να έχει τους αντίστοιχους «υποδοχείς». Ο άνθρωπος μολύνεται δύσκολα από τα πτηνά επειδή έχει ελάχιστους υποδοχείς του ιού της γρίπης των πτηνών, σε αντίθεση με τον χοίρο που αποτελεί «δεξαμενή» διαφόρων ιών της γρίπης. Όταν λοιπόν ο ιός της γρίπης του ανθρώπου βρεθεί μαζί με τον ίο των πτηνών και μάλιστα με ορισμένο τύπο, στους χοίρους ή στον άνθρωπο, είναι δυνατόν να υποστεί μια αναδιοργάνωση (ανταλλακτική αναδιάταξη) και να δημιουργηθεί ένας νέος τύπος ιού. Ο νέος ιός μπορεί να είναι πολύ λοιμογόνος, να μολύνει τον άνθρωπο και στη συνέχεια να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επειδή ο ιός αυτός είναι «νέου τύπου» οι άνθρωποι έχουν μικρή ή δεν έχουν καθόλου ανοσία έναντι του ιού. Η ύπαρξη ενός τέτοιου ιού μπορεί να είναι η αρχή μίας νέας πανδημίας Αυτός είναι και ο φόβος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) κάθε φορά που ενσκήπτει επιδημία γρίπης στα πτηνά και ιδιαίτερα όταν ο ιός έχει τους υπότυπους Η5, Η7. Αυτό συμβαίνει τώρα στην Ασία όπου ο απομονωθείς ιός είναι του τύπου Η5Ν1.
Η ΠΟΥ θεωρεί, με τα δεδομένα που υπάρχουν μέχρι σήμερα, ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος από την κατανάλωση πτηνοτροφικών προϊόντων αφού ο ιός είναι ευαίσθητος σε θερμοκρασίες πάνω από 70ο C.

Προληπτικά μέτρα
Τα προληπτικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται αφορούν κυρίως τα άτομα που έρχονται σε άμεση επαφή με τα πτηνά, όπως οι εργαζόμενοι σε πτηνοτροφεία και σφαγεία καθώς και οι κτηνίατροι. Τα μέτρα αυτά είναι:

• Μείωση του χρόνου επαφής του ανθρώπου με τα ύποπτα πτηνά.
• Χρήση ειδικής στολής κατά την επίσκεψη πτηνοτροφικών μονάδων.
• Ιδιαίτερη προσοχή κατά την άμεση λήψη δειγμάτων από τα πτηνά (ένδυση ειδικών φορμών, χρήση μάσκας, γαντιών κλπ).
• Πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και ζεστό νερό μετά τη σύλληψη των πτηνών, καθώς και μετά το βγάλσιμο των γαντιών (ελαστικών, μιας χρήσης).Αποφυγή εργασιών για μεγάλο χρονικό διάστημα σε χώρους με πτηνά που δεν υπάρχει καλός αερισμός.
• Άτομα που εργάζονται σε ύποπτες περιοχές και παρουσιάζουν πυρετό ή αναπνευστικά, πρέπει να επισκέπτονται τον γιατρό αναφέροντας ότι βρέθηκαν σε επαφή με πτηνά.
• Όπου παρατηρηθούν αυξημένοι θάνατοι ή μεγάλος αριθμός ασθενών πτηνών να λαμβάνεται υπόψη η νόσος αυτή και να γίνονται οι κατάλληλες εξετάσεις από τα εργαστήρια.
• Άτομα υψηλού κινδύνου θεωρούνται εκείνα που παρουσιάζουν ανοσοκαταστολή, έχουν ηλικία άνω των 60 ετών, ή πάσχουν από χρόνια προβλήματα καρδιάς ή πνευμόνων. Τα άτομα αυτά δεν πρέπει να εργάζονται σε χώρους με μολυσμένα πτηνά.